Αν μπορούσατε να πάρετε πίσω το 20% του χρόνου σας στη δουλειά κάθε μέρα, πώς θα τον αξιοποιούσατε;
Αυτή είναι η ερώτηση που μου θέτει η Lareina Yee, ανώτερη συνεργάτης στη McKinsey και πρόεδρος του McKinsey Technology Council, καθώς συζητάμε τις επιπτώσεις της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης (AI) για τους εργαζόμενους μέσω Zoom. Από τότε που η OpenAI κυκλοφόρησε το ChatGPT το 2022, ο κόσμος έχει αναστατωθεί με την ιδέα ότι τα ρομπότ θα πάρουν τις δουλειές μας. Μια έρευνα του 2023 από το Fortune και το The Harris Poll έδειξε ότι το 40% των εργαζομένων που γνωρίζουν το ChatGPT ανησυχούν ότι αυτό θα τους αντικαταστήσει. Χιλιάδες έχουν ήδη χάσει τις δουλειές τους λόγω της τεχνολογίας. Ο κορυφαίος επενδυτής Kai-Fu Lee προβλέπει ότι η AI θα αντικαταστήσει το 50% των θέσεων εργασίας μέχρι το 2027.. Αν αυτό ισχύει, θα μπορούσε να επηρεάσει σοβαρά την επαγγελματική μας πορεία και τους τραπεζικούς μας λογαριασμούς. Αλλά θα μπορούσε επίσης να απειλήσει την αίσθηση του σκοπού μας, την οποία πολλοί από εμάς αντλούμε από τη δουλειά μας, ειδικά μετά τη Μεγάλη Παραίτηση. Έρευνα της McKinsey δείχνει ότι το 70% των εργαζομένων λέει ότι η αίσθηση του σκοπού τους ορίζεται από τη δουλειά τους. Αν η AI αφαιρέσει αυτή τη δουλειά, πού θα μας αφήσει αυτό;
Όλα εξαρτώνται από το πώς χρησιμοποιούμε τον χρόνο μας, που είναι το σημείο που θέλει να κάνει η Yee όταν θέτει την ερώτησή της. Πιστεύει ότι η γενετική AI θα μας επιτρέψει να βρούμε μεγαλύτερο σκοπό και χαρά στη δουλειά μας αντικαθιστώντας τις βαρετές εργασίες μας, απελευθερώνοντάς μας για να καλλιεργήσουμε ανθρώπινες σχέσεις και να επενδύσουμε στην προσωπική μας ανάπτυξη. «Δεν έχουμε δεδομένα που να δείχνουν πώς οι άνθρωποι αξιοποιούν τον χρόνο τους, αλλά ο αισιόδοξος μέσα μου λέει ότι θα τον αξιοποιούσατε σε πράγματα που οι μηχανές δεν μπορούν να κάνουν», λέει. «Πώς χρησιμοποιούμε τον χρόνο μας είναι μια σπανιότητα, και αν μπορούσαμε, ως άνθρωποι, να μεταφέρουμε τον χρόνο μας σε υψηλότερη ποιότητα;» Τότε το δυναμικό είναι ατελείωτο, λέει.
Ο σκοπός είναι αυτό που μας κάνει ανθρώπους
Ο σκοπός είναι μόνο ένα στοιχείο της ουσιαστικής εργασίας, την οποία ο φιλόσοφος και ερευνητής ψυχολογίας Frank Martela ορίζει ως εργασία που έχει αξία πέρα από το να μας βοηθά να τα βγάζουμε πέρα. Ο Martela, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Aalto στη Φινλανδία και συνιδρυτής και πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Filosofian Akatemia—μιας εταιρείας που μετρά την εμπλοκή, το κίνητρο και την ουσιαστικότητα στη δουλειά—έχει αφιερώσει την καριέρα του στην έρευνα για το νόημα της ζωής. Το 2018, δημοσίευσε έρευνα μαζί με τη θεολόγο Anne B. Pessi που βρήκε ότι η σημασία, η αυτοπραγμάτωση και ο ευρύτερος σκοπός είναι βασικές διαστάσεις της ουσιαστικής εργασίας.
Ο ευρύτερος σκοπός—το να νιώθουμε ότι η εργασία μας βοηθά άλλους ανθρώπους ή μια καλή αιτία—είναι η πιο τυπική πηγή ουσιαστικότητας στη δουλειά, λέει. «Γι’ αυτό οι νοσοκόμοι, οι γιατροί και οι πυροσβέστες θεωρούνται ότι έχουν ιδιαίτερα ουσιαστική εργασία—στη δουλειά τους, η επίδραση στους άλλους ανθρώπους είναι απτή και δυνητικά σωτήρια.» Αλλά αντλούμε επίσης νόημα από το γεγονός ότι μπορούμε να εκφραστούμε μέσω της δουλειάς μας, προσθέτει. «Οι καλλιτέχνες ή οι αθλητές νιώθουν ότι πληρώνονται για να κάνουν αυτό που αγαπούν. Ένας εξωστρεφής μπορεί να αγαπά τη δουλειά του ως πωλητής επειδή μπορεί να αλληλεπιδρά με ανθρώπους.»
Η ιδέα ότι πρέπει να επικεντρώνουμε την αίσθηση της ταυτότητας και της αυτοέκφρασης σε ό,τι κάνουμε έχει από καιρό καθοδηγήσει την κατανόησή μας για το ποιοι είμαστε και ποιοι θέλουμε να είμαστε, εξηγεί η Erin Cech, αναπληρώτρια καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Λέει ότι αυτή η αναζήτηση για αυτοέκφραση, σε συνδυασμό με μια πιο αβέβαιη αγορά εργασίας από αυτή που βίωσαν οι γονείς μας, μας έχει οδηγήσει να βλέπουμε τις δουλειές μας ως μια μεγάλη επένδυση στην οποία πιστεύουμε ότι αξίζει να κεντράρουμε την αυτοέκφραση μας. Αυτό είναι ελκυστικό για δύο λόγους, λέει: Πρώτον, η ατομικοποίηση της αμερικανικής κοινωνίας έχει αλλάξει τον τρόπο που συμμετέχουμε στις κοινότητές μας, με λιγότερα μέρη για να αγκυρώσουμε την αίσθηση της ταυτότητάς μας. Δεύτερον, περνάμε πολύ περισσότερο χρόνο στις δουλειές μας. «Οι άνθρωποι βρίσκουν αυτή την αίσθηση του εαυτού στη δουλειά τους επειδή είναι ένα είδος έτοιμου χώρου για εμάς πολιτισμικά», εξηγεί. «Και αν δουλεύεις τόσες πολλές ώρες, μπορεί να είναι ένας τρόπος να νιώθεις κάποια αίσθηση σκοπού ή ταυτότητας να έχεις μια δουλειά που ευθυγραμμίζεται με αυτό.»
Ο σκοπός είναι αυτό που διαφοροποιεί τους ανθρώπους από τα άλλα ζώα, επισημαίνουν τόσο η ίδια όσο και ο Martela. Λέει ότι οι άνθρωποι μπορούν να θέτουν ερωτήματα «γιατί»—Γιατί κάνω αυτή την εργασία; Γιατί κάνω αυτή τη δουλειά; Αναζητούμε έτσι δικαιολογία ή αξία στις δραστηριότητές μας, λέει, που μας οδηγεί στο νόημα και τον σκοπό: «Θέλουμε οι ζωές μας να έχουν σημασία και να κάνουν τη διαφορά, να έχουν αξία.»
Λιγότερες βαρετές εργασίες, περισσότερες ανθρώπινες συνδέσεις
Η AI μπορεί να είναι καλή για την ουσιαστικότητα στη δουλειά, λέει ο Martela, επειδή μπορεί να μας επιτρέψει να είμαστε πιο δημιουργικοί και αποδοτικοί σε άλλες εργασίες αν αναλαμβάνει τις βαρετές. «Όσο περισσότερο η AI αναλαμβάνει τις βαρετές ρουτίνες, τόσο περισσότερο μπορούμε να επικεντρωθούμε στα συναρπαστικά, δημιουργικά και προκλητικά πράγματα», λέει. Αυτό ακριβώς εννοούσε η Yee όταν μιλούσε για την AI που απελευθερώνει τον χρόνο μας για να συνδεθούμε με τους συναδέλφους μας ή να επενδύσουμε στις δεξιότητές μας, την εκπαίδευσή μας και το δίκτυό μας (η επαγγελματική μας εμπειρία αντιπροσωπεύει το ήμισυ των κερδών μας κατά τη διάρκεια της ζωής μας, σύμφωνα με έρευνα της McKinsey). Αυτό μπορεί να μας κάνει ακόμα καλύτερους στη δουλειά μας, λέει, δείχνοντας ως παράδειγμα έναν πωλητή. Μπορεί να πετύχει τον στόχο του, αλλά αν είχε ακόμα περισσότερο χρόνο για να εμβαθύνει τις σχέσεις με τους πελάτες του, «αυτό θα έχει όφελος με την πάροδο του χρόνου για τον μισθό του, για την κερδοφορία της εταιρείας, για την αποτελεσματικότητά του και πόσο απολαμβάνει τη δουλειά του», λέει.
Παραδέχεται ότι ο σκοπός και το νόημα στη δουλειά δεν είναι εύκολα μετρήσιμα και ότι είμαστε μόλις στην αρχή της έρευνάς τους. «Αλλά αυτό σημαίνει επίσης ότι οι επιχειρηματικές αποφάσεις που παίρνουμε όταν εφαρμόζουμε αυτές τις λύσεις και πώς σκεφτόμαστε να χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον επιπλέον χρόνο είναι πραγματικά σημαντικές», λέει. Τα εργαλεία AI είναι επίσης εξαιρετικά καλά στο να δείχνουν ενσυναίσθηση, προσθέτει η Yee, λειτουργώντας ως προπονητές για τους εργαζόμενους για να τους βοηθήσουν να χτίσουν βαθύτερες συνδέσεις με άλλον τρόπο. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Jama που συνέκρινε τις απαντήσεις σε ερωτήσεις ασθενών από έναν γιατρό και από ένα chatbot βρήκε ότι οι ασθενείς προτιμούσαν τον τρόπο προσέγγισης του chatbot. Φανταστείτε αν η AI μπορούσε να προτείνει στους γιατρούς πιο ενσυναισθητικές φράσεις, λέει η Yee, ή σε έναν διευθυντή που χρειάζεται να δώσει σκληρή ανατροφοδότηση σε μια αναφορά.
Αυτό θα μπορούσε να κάνει θαύματα για την αίσθηση του σκοπού μας, η οποία η έρευνα δείχνει ότι αυξάνεται, μαζί με την ικανοποίηση και την εκπλήρωση, μεταξύ των εργαζομένων που επενδύουν προληπτικά στις εργασιακές σχέσεις. Αλλά η Cech επισημαίνει τον κίνδυνο της AI να μιμείται τις σχέσεις των ανθρώπων στη δουλειά. Οι ρόλοι που κατέχονται από εργαζόμενους που έρχονται σε επαφή με το κοινό είναι μεταξύ εκείνων που είναι πιο πιθανό να αλλάξουν λόγω της AI. Αν αλλάξει θεμελιωδώς την ικανότητά μας να έχουμε σχέσεις με τους συναδέλφους και τους πελάτες μας κάνοντας τις συνδέσεις για εμάς (αντί να μας διδάσκει), λέει, αυτό θα μπορούσε «να έχει σημαντική επίπτωση στην καθημερινή ικανοποίηση από τη δουλειά» δεδομένου ότι οι εργασιακές σχέσεις είναι τόσο βασικό κομμάτι της.
Με το να είναι καλύτερη από εμάς σε πολλές εργασίες, λέει ο Martela, το AI μπορεί να αμφισβητήσει την ουσιαστικότητα του να κάνουμε αυτές τις εργασίες εμείς οι ίδιοι: Ποιο είναι το νόημα να κάνω αυτό, όταν η AI μπορεί να το κάνει καλύτερα; «Ωστόσο, πολλοί εξακολουθούν να βρίσκουν το σκάκι ένα ουσιαστικό άθλημα, παρόλο που η σύγχρονη AI νικά οποιονδήποτε άνθρωπο σε μια στιγμή», λέει. «Έτσι, αυτό μπορεί να μην είναι τόσο μεγάλη απειλή όσο κάποιοι το κάνουν να φαίνεται.»
